آلوئه ورا
آلوئه ورا
آلوئه ورا ( آلوورا ) یا صبر زرد گیاهی است علفی و چند ساله با برگهای ضخیم، گوشتی و دراز. حاشیه برگهای آن کمی پیچ و خمدار و دارای تیغ است. گلهای آن بهصورت خوشهای زیبا در انتهای محور ساقه گلدار و به رنگ سبز مایل به زرد قرار دارند. از دیگر اسامی آن در ایران می توان به صبر تلخ، شاخ بزی و گیاه درمانگر، گیاه جاودانگی لاله بیابان، گیاه دارویی، گیاه ملکه و در استان های جنوبی ایران به نام های محلی گل سگله، گل قبر یا چادروا اشاره کرد. صبر زرد همان اکسیر جوانی و جاودانگی است که در استان های جنوبی بخصوص قشم و هرمزگان در قدیم بر سر قبر به نشان جاودانگی می کاشتند.

تاریخچه آلوئه ورا
تاریخچه آلوئه ورا و شناخت اثرات و فواید دارویی آن به هزاران سال قبل بازمی گردد. از گذشته دور بشر به این نکته پی برده که ژل این گیاه برای ترمیم سوختگی و درمان زخم های عفونی بسیار سودمند است.
جالینوس که از پزشکان بزرگ و مشهورترین پزشک یونانی مقیم روم بوده است اعتقاد داشت از آن جا که آلوئه ورا خون را از قسمت های فوقانی (سر) به سمت قسمت های تحتایی (پاها) می راند لذا از سکته های مغزی جلوگیری می کند.
همچنین از اطلاعات به دست آمده از سنگ نبشته های دورن غارها و ظروف کنده کاری شده ای که در معابد مصر کشف شده است و نیز افسانه های به دست آمده از دوران مصرف باستان این چنین برمی آید که آلوئه ورا در نزد مصریان بسیار گرامی بوده است چنان که سوگواران برای شرکت در مراسم پس از مرگ یک فرعون باید تحفه ای از برگ های آلوئه ورا تقدیم می کردند.
آلوئه ورا در طب پنج هزار ساله هندوستان موسوم به آپودرا نیز به همین ترتیب ارزشمند شمرده شده است. همچنین تمدن های بزرگ جهان اعم از ایران، یونان، روم، چین و نیز اقوام آفریقایی، سرخ پوستان آمریکایی آلوئه ورا را گرامی داشته اند.
.jpg)
ترکیبات مهم گیاه آلوئه ورا
گیاه آلوئه ورا حاوی مشتقات هیدروکسی آنتراسن از جمله آلوئینهای A2وB به میزان ۴۰- ۲۵درصد کل ترکیبات و مشتقات کرومون از جمله آلوئه رزین ۲A، B وC است.
ترکیبات مهم دیگر گیاه آلوئه ورا شامل قندها از جمله: گلوکز، مانوز و سلولز، آنزیمها از جمله: اکسیداز، آمیلاز و کاتالاز، همچنین ویتامینهایی نظیر: B1، B2، B6، C، E و اسید فولیک و مواد معدنی مانند: کلیسم، سدیم، منیزیم، روی، مس و کروم میباشند.
مبدا پیدایش و رویش
این گیاه خاص مناطق آفریقایی است که به آن زنبق بیابانی یا صحرایی هم گفته می شود. احتیاج کم این گیاه به آب برای ماندن و رشد کردن باعث گسترش آن در نقاط گرم و خشک از جمله مناطق گرم خاورمیانه، هند و آمریکای لاتین شد و باعث کشت از این گیاه هم به عنوان گیاه دارویی و هم گیاه زینتی استفاده فراوان شود.
گونه شناسی
آلوئه ورا در لغت به معنای ماده تلخ درخشان است که از عربی گرفته شده است. بیش از ۲۴۰ گونه ی آن شناخته شده که از بین آنها تنها ۴ گونه ارزش غذایی دارد.
این گیاه کاکتوس شکل از خانواده سوسنیان (زنبق) می باشد و گیاه دایمی، گوشتی و آبدار است. ارتفاع آن حداکثر به ۲ متر با برگ های پهن تیغ دار می رسد. ساقه های این گیاه کوتاه، ضخیم و کم و بیش منشعب و شاخ دار است. در انتهای ساقه بدون برگ و به صورت خوشه های انبوه در رنگ های زرد و قرمز ظاهر می شوند تکثیر گیاه به وسیله قلمه، ساقه و بذر صورت می گیرد. گیاه آلوئه ورا شاخه گل دهنده زیبا با گل های نارنجی دارد وقتی گل های نارنجی به بذر تبدیل می شوند قابل رویش و جوانه زدن هستند.
مرور کلی بر خواص آلوئه ورا
1) آلوئه ورا تقویتکننده بدن است.
۲)آلوئه ورا یبوست را برطرف میکند و رودهها را تمیز میکند.
۳)آلوئه ورا برای معالجه آسم مفید است.
۴) آلوئه ورا سوءهاضمه را برطرف میکند.
۵) آلوئه ورا در معالجه صرع مفید است.
۶) آلوئه ورا خون را تصفیه میکند.
۷) برای برطرف کردن خارش ناشی از گزیدگی حشرات شیرابه آلوئه ورا را روی پوست بمالید.
8)اگزما را درمان میکند.
۹)آلوئه ورا برای معالجه اسهال خونی مفید است.
۱۰) برای رفع ریزش مو، شیرابه آلوئه ورا به سر مالیده و موها را با آن ماساژ دهید.
۱۱)بیماری کبدی را برطرف میکند.
۱۲) برای التیام زخمها شیرابه آلوئه ورا روی زخم بمالید.
۱۳) صبر زرد (آلوئه ورا )بهترین کرم مرطوبکننده است برگها را بشکنید و ژله آنرا به پوست بمالید.
۱۴) مبتلایان به بیماری قند میتوانند با مصرف اآلوئه ورا قند خون خود را کنترل کنند.
۱۵) برای شستن چشم و زخمها شیرابه آلوئه ورا را با آب مخلوط کرده و استفاده کنید.
مزایایی که سبب میشود آلوئه ورا برای مصارف پوستی استفاده گردد عبارتند از:
1- در درمان ترکهای پوستی و خشکی پوست موثر میباشد ، بخصوص اگزمای دور چشم یا پوستهای بسیار حساس.
2- روغن یا کرم آلوئه ورا برای پوستهای خشک مناسب بوده و سبب نرم شدن و براق شدن پوست میگردد.
3- با رساندن اکسیژن بیشتر به سلولهای پوست، سبب ترمیم بافت پوست میگردد.
4- پوستهایی که در اثر آفتاب ، سوختگی پیدا کردند را نرم میکند.
5- سلولهای پوستی مرده را از بین میبرد و سلولهای جوان جایگزین شده بنابراین پوست را تازه و درخشان میسازد.
6- مانع از پیری پوست و چروک آن میگردد.
7- شدت رنگدانه های پوستی راکاهش داده بنابراین سبب کم رنگ شدن لکه های پوستی میشود و میتواند لکههای سر سیاه را نیز از بین ببرد.
8- آلوئه ورا سبب افزایش قدرت جذب رطوبت پوست گردیده و پوست را انعطاف پذیر ساخته بنابراین بهترین مرطوب کننده برای پوست میباشد.
9- در پیشگیری از بیماریهای پوستی موثر میباشد.
10- بعلت داشتن کلاژن و ویتامین Eالاستیسیته و نرمیپوست را افزایش داده و سبب باقی ماندن رطوبت در پوست میگردد.
11- pH آن نزدیک به pHپوست است.
12- از آلوئه ورا بعلت داشتن خواص ضد سو ختگی میتوان در کرمهای ضد آفتاب استفاده کرد.
13- در درمان ترک بین انگشتان پا که یک بیماری قارچی است موثر است (بر گرفته از یک مقاله در مجله انگلیسیBritish Journal of General Practice ).
14- لوسیون آلوئه ورا بعنوان پاک کننده برای پوست کاربرد دارد.
15- تاثیر خنک کنندگی بر روی پوست دارد بنابراین در کلد کرمها ( cold cream )کاربرد دارد.
آلوئه ورا گیاهی فوق العاده برای رویش مو
یکی از راههای کنترل و درمان کم پشتی موی سر استفاده از آلوئه ورا است. بسیاری از مردم از محصوالات گوناگونی که حاوی آلوئه ورا میباشد برای ضخیم شدن مو و سلامت آن استفاده میکنند که یکی از روشها استفاده از ژل آلوئه ورا میباشد.
آلوئه ورا حاوی آنزیمهایی است که عامل محرکی برای تولید و رشد موهای جدید هستند، مکانیسم عملکرد آن بگونه ای است که سرعت جریان گردش خون را افزایش داده بنابراین پاپیلای پوستی (زائده بافتی ریشه موی سر) را فعال نموده و سبب افزایش تغذیه فولیکولهای مو میگردد.
همچنین به علت خواص ضد باکتری و قارچی که آلوئه ورا ( آلوورا ) دارد مانع از ایجاد شوره سر میگردد.
گیاه آلوئه ورا ( آلوورا ) برای کنترل عفونت های قارچی مثل بیماری کچلی نیز مفید است.
![]()
فواید و مضرات آلوئهورا برای پوست
امروزه در بسیاری از داروخانهها برگهای گیاه آلوئه ورا (Aleo Vera) را میبینیم که تبلیغات زیادی برای استفاده از آن میشود؛ مثلا میگویند که این گیاه ضد جوش و ضد آکنه است؛ برطرفکننده چین و چروک پوست ، شادابکننده، برطرفکننده لک و کک و مک ، شفافکننده، جوانکننده و آبرسان قوی پوست است و از بروز تورم و خارش پوستی جلوگیری میکند و در بسیاری از سوختگیها کاربرد دارد .
اما اگرچه گیاه آلوئهورا یا همان شاخبزی حاوی مشتقات هیدروکسی آنتراسن و ویتامین های A ، B و C است و از جمله خواص دیگر این گیاه، ضد ورم بودن، ضد میکروب بودن، التیامبخش بودن و ضد آفتاب و ضد سوختگی بودن آن است، اما استفاده از گیاهانی از این دست و استفاده از ساقه و شیره آنها به صورت کِرِم ممکن است با عوارض ناخواستهای مانند تحریکات پوستی و حساسیتهای پوستی و تیره شدن پوست همراه باشد.
بعضیها این گیاه را تهیه کرده و در منزل، شیرهاش را روی پوست خود می مالند، در حالی که در شرایط آزمایشگاهی فقط مواد مفید این گیاه استخراج میشود و پس از بررسیهایی که از سوی متخصصان به عمل میآید، به مواد آرایشی و بهداشتی اضافه میشود و پس از این که از سوی وزارت بهداشت به تایید رسید، به بازار عرضه میشود.
بنابراین استفاده از خود گیاه به هیچ وجه توصیه نمیشود.
یک گیاه میتواند ترکیبات متعددی داشته باشد که ممکن است تعدادی از آن ها برای پوست مفید باشد و بقیه به پوست آسیب برسانند. بنابراین همه، مخصوصا خانمها، باید از خرید گیاهانی که به این صورت فروخته میشوند، خودداری کنند.
در سالهای اخیر ژل آلوئهورا به طور وسیع در ساخت محصولات آرایشی و بهداشتی مورد استفاده قرار گرفته و محصولات مختلف این گیاه به شکل قرص، کپسول، صابون، شامپو، کِرِم، پماد، ژل، نوشابههای خوراکی و کمپوت استفاده می شوند.
از آلوئه ورا در کرم های مرطوب کننده پوست و کرم های التیام دهنده پوستی و بسیاری از کرم های موضعی استفاده میشود.
آلوئه ورا به علت داشتن خواص ضد میکروبی، در درمان بسیاری از زخم ها، جراحت ها، سوختگی ها، اگزما، تاول، گزیدگی زنبور و نیش حشرات، بریدگی، کوفتگی ، آفتاب سوختگی و آکنه موثر است. بنابراین استفاده از این گیاه نه تنها در کرم های موضعی، بلکه در کنترل بسیاری از بیماری ها و اختلالات پوستی سودمند میباشد.
مزایایی که سبب میشود آلوئه ورا برای پوست استفاده گردد عبارتند از:
1) در درمان ترک های پوستی و خشکی پوست موثر میباشد ، به خصوص اگزمای دور چشم یا پوست های بسیار حساس.
2)روغن یا کرم آلوئه ورا برای پوست های خشک مناسب بوده و سبب نرم و براق شدن پوست میگردد.
3) با رساندن اکسیژن بیشتر به سلول های پوست، سبب ترمیم بافت پوست میگردد.
4)دارای خواص ضد سوختگی است. لذا میتوان از آن در کرم های ضد آفتاب استفاده کرد.
5)سلول های پوستی مرده را از بین میبرد و سلول های جوان را جایگزین می کند. بنابراین پوست را تازه و درخشان میسازد.
6)مانع از پیری پوست و چروک آن میگردد.
7)شدت رنگدانه های پوستی راکاهش می دهد، بنابراین سبب کم رنگ شدن لکه های پوستی میشود و میتواند لکههای سر سیاه را نیز از بین ببرد.
8)آلوئه ورا سبب افزایش قدرت جذب رطوبت پوست می شود و پوست را انعطاف پذیر می سازد. بنابراین بهترین مرطوب کننده برای پوست میباشد.
9) در پیشگیری از بیماری های پوستی موثر میباشد.
10)به علت داشتن کلاژن و ویتامین E ، قدرت کشسانی و نرمی پوست را افزایش می دهد و سبب باقی ماندن رطوبت در پوست میگردد.
11- pH آن نزدیک به pH پوست است.
12)در درمان ترک بین انگشتان پا که یک بیماری قارچی است موثر است .
13)لوسیون آلوئه ورا به عنوان پاک کننده برای پوست کاربرد دارد.
14)تاثیر خنک کنندگی بر روی پوست دارد.
مضرات احتمالی آلوئه ورا
1)ژل آلوئه ورا برای استعمال خارجی، ماده بی خطری است، اما در موارد نادری ممکن است سبب واکنش های آلرژیک (حسا سیت) گردد.
2) ژل آلوئه ورا در درمان زخم های عمیق موثر نیست و شیره آن میتواند سبب گرفتگی یا اسهال روده ای شدید گردد.
3) زنان شیرده یا باردار نباید از این ماده استفاده کنند، زیرا ممکن است سبب انقباض های رحمی شده و سقط جنین را تحریک کند.
4) این ماده ممکن است سبب تشدید اولسرها، بواسیر، التهاب دیورتیکول، کولیت یا سندرم روده تحریک پذیر (IBS) گردد.
5) مصرف طولانی مدت این ماده سبب وابستگی به آن میشود یا تعادل الکترولیتی را مختل میسازد . کودکان زیر 12 سال نبایستی از این گیاه مصرف کنند.
6) مصرف طولانی و مزمن شیره آلوئه میتواند سبب کمبود پتاسیم گردد.
پرورش آلوئه ورا در منزل
برای مصارف عمومیمیتوان گیاه آلوئه ورا را در منزل پرورش داد. کشت آن بسیار راحت است و فقط نیاز به زهکشی خوب، دمای معتدل و آب مناسب دارد. انواع آن در خاک شنی، که آب را خوب جذب میکند و در نور کم کشت میشود.
البته اگر که دمای محیط بیرون حدود Cº 4/ 4 یا Fº 40 باشد میتوان آنرا به داخل منزل منتقل کرد. این گیاه میتواند در تمام مدت در مقابل نورخورشید هم قرار گیرد ولیکن بایستی تعداد دفات آبیاری آن را افزایش داد، البته زمانی میبایست به آن آب داد که خاک آن رو به خشک شدن رود. در واقع این گیاه نیاز به آب کمیدارد به همین دلیل در مناطق گرمسیر نظیر مناطق جنوبی ایران به وفو ر یافت میشود.
آلوئه ورا در ایران
طب سنتی در دنیا و بالاخص در ایران رتبه ی کهن دارد. دانشمندان ایرانی در این علم در دنیا شناخته شده و مشهور می باشند که در میان آنها نام ابوعلی سینا طبیب عالیقدر ایرانی می درخشد.
صبر زرد و خواص آن در طب سنتی ایران شناخته شده بود. چنان که در کتب معتبر پزشکی آن زمان همانند قانون ابن سینا و الحاوی رازی از آن نامبرده شده است و از خواص ضدالتهاب و التیام بخشی آن برای درمان جای زخم و جای ضربه استفاده می گردیده است.
بر اساس اظهارنظر سالخوردگان جزیره قشم، صبر زرد از سالیان طولانی در جزیره قشم وجود داشته است. در طی قرون گذشته این گیاه توسط بازرگانان و جهانگشایان به جزیره قشم حمل شده (به عنوان کمک های اولیه در کشتی) و با سازگاری با شرایط آب و هوایی قشم و به علت اثرات شفابخش آن به گیاه معجزه گر مشهور شده است.
صبر نام فارسی گیاه است و صرف نظر از مصارف درمانی، بومیان قشم آن را روی قبرها به نشانه ی ایجاد آرامش، و صبر برای بازماندگان و جاودانگی می کارند. به همین دلیل تراکم صبر زرد در گورستان قدیم شهر به قدری است که عملا قبرها را در بر گرفته است.
به دلیل مقاومت صبر زرد نسبت به آفات و بیماری ها، نیاز به حداقل آب و تحمل خاک های شور و ساحلی، مورد توجه مرکز پژوهش های بیوتکنولوژی خلیج فارس منطقه ی آزاد قشم قرار گرفت به طوری که کارخانه تولید صنعتی آن را با ظرفیت سالانه ۲۰۰ تن ژل و پودر آلوئه طراحی و تدوین نموده و دانش فنی آن را به یک شرکت خصوصی واگذار کرد.
هدف این واحد صنعتی کشت و پرورش صبر زرد در ۵۰ هکتار می باشد. تاکنون حدود ۵ هکتار توسط منطقه آزاد قشم زیر کشت رفته است و ۱۵ هکتار از آن توسط شرکت خصوصی در حال آماده سازی می باشد. ۲۰ هکتار دیگر نیز قرار است توسط مردم جزیره قشم کاشته شود تا علاوه بر تامین مواد اولیه کارخانه زمینه کاری مناسب برای افراد بومی و کمک به توسعه فضای سبز و زیبایی جزیره باشد.
هر ۳ ماه یک بار از یک گیاه با عمر دو سال به بالا می توان ۳ تا ۴ برگ کناری را برداشت کرد، مرکز پژوهش های بیوتکنولوژی خلیج فارس در جزیره قشم ایران، تنها عضو منطقه خاورمیانه انجمنی است که مقر آن در تگزاس آمریکا می باشد.
برای استفاده تجاری از این گیاه باید بدانیم در چه مناطقی کشت کنیم. آب و هوای منطقه مناسب است یا نیاز به گلخانه دارد. چه محصولاتی و چگونه استحصال کنیم و آموزش های لازم را ببینیم.





